هر نوع عمل فردی یا جمعی خلاف هنجارها و فرم های اجتماعی را آسیب اجتماعی می گویند. موضوع آسیب های اجتماعی و روش های مقابله با آن از موضوعات با اهمیت می باشد که برای حل آن نیازمند همکاری مستقیم خانواده ها و متولیان امور اجتماعی و ذیربط در حل آسیب های اجتماعی می باشد.

انواع آسیب های اجتماعی:

بیکاری، فقر، کودک آزاری، کار کودکان زیر ۱۸ سال، خود کشی، اعتیاد، کارتن خوابی، تجاوز، قتل، بیماری های عفونی از جمله موارد اصلی آسیب های اجتماعی به شمار می آید. البته نوع آسیب ها از جامعه ای به جامعه ای دیگر متفاوت است، اما بیشتر مواردی که اشاره شد، موارد جهان شمول باشد.

عوامل تشدید آسیب های اجتماعی

در هیج یک از کشورهای جهان نمی توان جامعه ای پیدا کرد که دچار آسیب اجتماعی نشده باشد و یا می توان گفت که وقتی یک جامعه وجود دارد آسیب همراه با آن نیز وجود دارد و این تنها مختص قرقیزستان نیست، ولی عوامل متعددی وجود دارد که به صورت کل می توان به سه عامل اصلی از جمله فردی، اجتماعی و شخصیتی اشاره نمود. فاصله زیاد اقتصادی در یک جامعه باعث می شود افراد حس کنند از یکدیگر فاصله دارند، هر اندازه که شبکه تعاملی و ارتباط درست کمتر شکل بگیرد در نتیجه اعتماد اجتماعی کاهش و زمینه آسیب های اجتماعی افزایش پیدا می کند. سیستم آموزشی ناسالم و بی عدالتی های نظام آموزشی، تضعیف نظام خانواده، فقر مادی، دگرگونی ارزش ها و تغییرات اجتماعی و فرهنگی، خشونت های ساختاری و بنیادی در یک جامعه مثل کتک زدن کودکان، تولید فیلم های ترسناک، همسر آزاری و غیره مهمترین عوامل ایجاد آسیب اجتماعی هستند.

- بیکاری

بر اساس نظرسنجی اجتماعی سازمان بین المللی  Baltic Surveys/The Gallup Organization به نظر قرقیزستانی ها بزرگترین مشکل کشور بیکاری است. ۵۲ درصد پاسخ دهندگان نظرسنجی اجتماعی اینجوری جواب دادند. طبق اطلاعات وزارت توسعه اجتماعی این کشور، در سال ۲۰۱۸ تعداد بیکاران در کشور بیش از ۲۰۰ هزار نفر و یا ۸ درصد جمعیت فعال اقتصادی را تشکیل می داد. در میان آنان تنها ۸۶،۹ هزار نفر در اداره خدمات اشتغال ثبت شده اند.

جالب است که مشکلات مانند بی ثباتی، عقب ماندن کشاورزی، مشکلات در مرز و عدم کارخانه جات در کشور به نظر پاسخ دهندگان آن قدر مهم نبود.

 با توجه به اینکه سالانه چندین هزار نفر در جستجوی اشتغال و کار عازم خارج از کشور می شوند ، تعداد بیکاران در کشور کاهش می یابد و در این زمینه توسط نهادهای دولتی و خود ریاست جمهوری اقدامات و برنامه های زیادی انجام می گیرد.ولی باید گفت که به خاطر عدم تامین مالی باز هم کفایت کننده نیست.

- طلاق

بر اساس گزارش کمیته آمار ملی قرقیزستان در سال ۲۰۱۷ دختران سن ۲۵ الی ۲۹ طلاق گرفته اند و اکثریت مردان در سن ۳۰-۳۴ طلاق داده اند. طبق تجربیات، از هر دو زن مطلقه یکی از انها حداکثر دارای سواد در سطح مدرسه می باشد. در سال ۲۰۱۸ حدود ۱۱ هزار کودک طلاق پدر و مادرشان را دیده اند. طبق آمار،  داشتن فرزند مانع طلاق نمی شود. در سال ۲۰۱۸ در قرقیزستان ۱۰۴۳۴ خانواده از هم جدا شده ند، از میان آنان در استان باتکن ۷۳۶ خانواده، در استان جلال آباد ۱۵۵۹ خانواده، در استان ایسیک کول ۱۰۲۶ خانواده، استان نارین ۵۲۰ خانواده، استان اوش ۱۶۵۱ خانواده، استان تلاس ۴۹۲ خانواده، استان چوی ۱۸۱۴ خانواده و در شهر بیشکک ۲۱۶۳ خانواده از هم جدا شده ند.

در این زمینه سازمان های غیر دولتی، نهادهای محلی کارهای مشاوره ای در میان خانواده های جوان انجام می دهند.

- اعتیاد

بر اساس گزارش وزارت کشور قرقیزستان، در کشور بیش از ۸،۵ هزار نفر درگیر مواد مخدر هستند. در حال حاضر افزایش مواد مخدر شیمی مشاهده می شود. در سال های گذشته ۸۶ نوع مواد روانگردان (اسپایس، مواد مخدر مصنوعی جدید) تحت کنترل و به عنوان مواد ممنوع در قرقیزستان ثبت شده است. اکثریت چنین مواد مخدر مصنوعی از آسیای جنوب شرقی وارد قرقیزستان می شود و بیشتر از طریق اینترنت گسترش پیدا می کند.

سالانه مراسم های مختلف در جلوگیری و پیشگیری از مواد مخدر در میان طبقات آسیب پذیر کارهای توضیحاتی و غیره انجام می گردد.

- کارتن خوابی

   تحقیقات وضعیت فعلی نشان می دهد که تحولاتی که در حال حاضر در جامعه انجام می گردد مشکلات زیادی را ایجاد کرده است. یکی از آنان رشد کارتن خوابی در میان جوانان زیر سن قانونی است. به عنوان مثال پلیس شهر بیشکک طی سه روز ۷۲ جوان کارتن حواب را که  زیر سن قانونی بوده اند جمع اوری کرده است. در حال حاضر بیشتر در شهر بیشکک تعداد آنان افزایش می یابد.

 هر ماه یک بار با حضور پلیس و نهادهای مربوطه مجموعه های تجاری، اماکن بازی های کامپیوتری، رستوران ها، قهوه خانه ها و زیر زمین ساختمان ها چک و کنترل می شود. پس از دستگیری با والدین آنها کارهای توضیحاتی انجام می دهند و اگر والدین نداشتند به محل نگهداری ایتام انتقال داده می شوند و شرایط مناسب جهت آموزش و تربیت آنها فراهم می گردد.  

- فقر

سطح فقر جمعیت قرقیزستان در سال ۲۰۱۸ نسبت به سال ۲۰۱۷ به ۳،۲ درصد کاهش یافت و ۲۲،۴ درصد از کل جمعیت مردم این کشور را تشکیل داد. سطح فقر در مناطق دورافتاده به ۴،۸ درصد و در مناطق شهری به ۰،۴ درصد کاهش یافت. در سال ۲۰۱۸ باز هم بیش از ۱ میلیون ۴۲۹ هزار نفر که ۶۸ درصد آنان ساکنان روستایی هستند در فقر زندگی می کردند.

در سال ۲۰۱۸ سطح فقر شدید ۰،۶ درصد و یا ۳۵ هزار نفر را تشکیل داد و در میان آنان ۸۴،۶ درصد در مناطق دورافتاده زندگی می کردند.

 منابع اصلی درآمدهای مالی جمعیت اشتغال  است که ۶۸،۹ درصد را تشکیل داد و در نوبت بعدی حمل و نقل اجتماعی ۱۵، ۸ درصد و همچنین درآمدهای از محصولات کشاورزی نیز ۱۱،۲ درصد را تشکیل داد.

۱۱،۷ درصد درآمدها اشتغال مردم خارج از قرقیزستان می باشد. سهم درآمدهای اشتغال خارج از کشور در استان باتکن ۳۱، ۵ درصد، در استان اوش ۲۲،۲ درصد، در استان جلال آباد ۱۸،۱ درصد، در استان چوی ۵،۲ درصد و در شهر اوش ۴،۸ درصد را تشکیل می دهد. درآمدهای مهاجران همچنین به فقر تشدید نیز تاثیر مثتبی دارد.

- کودکان کار زیر ۱۸ سال

اداره آمبودسمان قرقیزستان اعلام کرد که در قرقیزستان در حال حاضر کار کودکان زیر ۱۸ سال بیشتر در زمینه های کشاورزی، خدمات و تجارت و همچنین در کارهای کم درآمد گسترش یافته است. اخیرا کارمندان اداره آمبودسمان همکاری با وزارت توسعه اجتماعی و پلیس به بازار بزرگ دوردوی در حومه بیشکک رفتند و کودکان در سن ۵ تا ۱۷ را دیدند که کار می کنند. همچنین کودکان زیادی هم بودند که به پدر و مادرشان کمک می کردند.

یکی از مشکلات مهم کشور جذب کودکان زیر سن قانونی به کارهای تشدید می باشد. در ضمن آن حق آنان به کار در شرایط مناسب از بین می رود و همچنین به هنجارهای ملی و بین المللی مطابق نیست. شرایط سخت زندگی، مشکالت مادی خانواده دچار می کنند کودکان و افراد زیر سن قانونی قرقیزستان مدرسه را ترک کنند و در کارهای سخت و کم در آمد کار کنند.

بر اساس گزارش وزارت کشور قرقیزستان اکثریت کودکان که کار می کنند بچه های مهاجران هستند. در اوایل سال ۲۰۱۹ حدود ۴۵ هزار کودک آشکار شد که پدر و مادرشان در روسیه، قزاقستان، ترکیه و کشورهای سایر کار می کنند. کودکان تنها و یا در خانه های نزدیکان، همسایگان زندگی می کند. همچنین مهاجرت داخلی هست که پدر و مادرشان در بیشکک هستند و اطفال در مناطق کشور.

طبق قانون قرقیزستان کمترین سن کودکان برای کار ۱۶ سال است. ضمن آن کودکان ۱۴ ساله می توانند قرارداد اشتغال با توافق پدر و مادر ببندند.

ادامه کار برای افراد زیر سن قانونی بر اساس قانون به عنوان زیر می باشد:

- برای کارمندان ۱۴ الی ۱۶ ساله- کمتر از ۲۴ ساعت در یک هفته

- برای کارمندان ۱۶ الی ۱۸ ساله- کمتر از ۳۶ ساعت در یک هفته

علاوه بر این کار روزانه آنان نباید بیش از ۵ ساعت باشد. کودکان زیر سن قانونی نمی توانند در کارهای سخت و کارهایی که به سلامتی  انان زیان رسانده و مغایر با آداب و اخلاق باشد؛  کار کنند.کار در شب از ۲۲:۰۰ الی ۶ صبح و روزهای تعطیل و جشن ممنوع است.

بیش از ۶۲ درصد کودکان کارهای خانگی را انجام می دهند و بیشتر کودکان سن ۱۴ الی ۱۸ علاوه بر کارهای خانگی در زمینه کشاورزی نیز کار می کنند.   

- بی عدالتی

یکی از عوامل توسعه و گسترش بی عدالتی اجتماعی فساد می باشد.این معضل در وهله اول تحت تاثیر روابط متقابل بین بخش خصوصی اقتصادی و مردم با نهادها، موسسات و مقامات دولتی ایجاد می شود. بر همه معلوم است که درآمدهای حاصل  از سرمایه منبع بی عدالتی است. عامل کلیدی رشد بی عدالتی و بی عدالتی در جامعه رشوه خوار بودن مقامات، سیاستمداران و تجار می باشد. فساد در واقع مهمترین بخش دولت شده است. منبع اصلی درآمد مقامات دولتی است. بر اساس تحلیل های سازمان بین المللی Transparency International قرقیزستان در میان کشورهای جهان در جایگاه ۱۲۳ در فساد قرار دارد. همچنین می توان گفت که در ادارات دولتی آدم های پلیدی هستند و جیب های خود را غیر قانونی پر می کنند. حدود ۷۲ پاسخ دهندگان نظرسنجی رشوه می دهند. اندازه رشوه حدودا ۵۲۳۷ صوم است. حجم سالانه بازار فساد ۴ میلیارد ۳۵۶ میلیون صوم را تشکیل می دهد. اگر با کشورهای دیگر مقایسه کنیم تا قرقیزستان سه برابر بیشتر از شهروندان روسیه رشوه می دهد.

روندهای مهاجرتی اوایل سال های ۹۰ قرن گذتشه که با فروپاشی شوروی سابق و برقراری کشورهای استقلال شروع شده است و پس از آن به خاطر وضعیت دشوار اقتصادی در کشور ایجاد شد، عامل دیگری بی عدالتی در جامعه می باشد. به هر حال روندهای مذکور کم کم ثبات تر می شود ولی مهاجرت اشتغال باز هم در سطح بالا قرار دارد. قرقیزستان به کشور تولید کننده مهاجر تبدیل شد.

اصطلاح "بی عدالتی" و "فقر" در اقتصاد رابطه متقابلی دارد. بی عدالتی- نتیجه تقسیم نابرابری منافع جامعه بین طبقات مردم است. همچنین فقر را می توان به عنوان کاهش سطح روشنفکری و توسعه اخلاقی شخصیت شمرد. در این خصوص بی عدالتی جایگاه اجتماعی و فقر وضعیت اقتصادی شخصیت است.

- رادیکالیزم و افراط گرایی در میان جوانان

جوانان در رویداد رادیکالیزم جایگاه مهمی دارند. حتی اسامی برخی از گروه های تروریستی انعکاس آن است، مثلا، "طالبان" به معنای دانشجویان، "الشباب" به معنای جوانان است. در قرقیزستان مثل کشورهای سایر، جوانان از زندگی سیاسی و اقتصادی جدا هستند: نسل بزرگ در تمام جاهای دولت نشسته اند و جوانان در تصمیمگیری شرکت نمی کنند و به نهادهای دولتی اعتماد ندارند. به همین خاطر برخی از جوانان به شیوه های رادیکالی در مبارزه با نهادهای فعلی دولتی باز می شوند. رادیکالیزم بیشتر در جامعه بی ثبات دارای اقتصاد ضعف مانند قرقیزستان وجود دارد و منجر به بی ثباتی در کشور می شود. اگر دولت به موقع آن را از بین نبرد تا رادیکالیزم به افراطگرایی و تروریسم تبدیل خواهد شد. تحقیقات نشان داد که در میان جوانان حس بی عدالتی مهمترین عامل آسیب پذیری رادیکالیزم است.

جوانان قرقیزستان بی عدالتی اجتماعی و دولتی و سطح بالای فساد در اطراف خود را دیده، بزرگ می شوند.آنها فساد و عدم معنویت را مشکلات اصلی جامعه قرقیزستان می شمارند. موضوع فساد و غارت دولت اساس ایده های رادیکالی اکثریت جوانان هستند. اعضای سازمان های رادیکالیزم جهت جذب جوانان از اینچنین موضوعات سوء استفاده می کنند.

روز به روز تعداد جوانان مذهبی رشد می شود و به اسلام روی می برند. اکثریت جوانان در قرقیزستان از مذاهب و گروه های مشخص تقلید نمی کند، ولی اکثریت جوانان به "تبلیغ جعمت" علاقه دارند. سه گروه ترکی از جمله: خدمت (خیزمت)، نورچیلر و سلیمانچیلر و یک گروه عربی، سلفی در میان جوانان نیز محبوب است. کیفیت پایین هم در آموزش مذهبی و هم در سکولاری عامل منفی افزایش آسیب پذیری می شود.

جایگاه جغرافیایی یک منطقه نیز عامل مهمی است، بر اساس تحلیلات مشاهده می شود که جوانان استان های جنوبی کشور نسبت به جوانان استان های شمالی آسیب پذیر هستند. آسیب پذیرترین دو جا - استان باتکن و شهر اوش می باشد. هر دو روابط شدید بین ملتی و حوادث ناگوار دارند. استان های نارین و ایسیکول ثبات ترین مناطق قرقیزستان می باشد.

اقدامات در راستای کاهش آسیب های اجتماعی

در واقع برای مقابله با بیشتر از مشکلات و آسیب ها در اول باید آن را به رسمیت شناخت. در حال حاضر در قرقیزستان اکثریت موضوعات آسیب های اجتماعی پذیرفته شده است. باید گفت که اقداماتی از قبیل پیشگیری، آموزش، افزایش امکانات و خدمات اجتماع و رفاهی برای خانواده ها و جوان ها جهت افزایش شادی و بالا بردن اعتماد اجتماعی مردم، پیشگیری از بروز آسیب های اجتماعی وجود دارد.  هر اقدامی برای هر گروه سنی انجام نمی گیرد.

مطالعه انحرافات و آسیب شناسی اجتماعی عبارت است از مطالعه و شناخت ریشه بی نظمی های اجتماعی. در حقیقت، آسیب شناسی اجتماعی مطالعه و ریشه یابی بی نظمی ها، ناهنجاری ها و آسیب های نظیر بیکاری، اعتیاد، فقر، خودکشی، طلاق و غیره، همراه با علل و شیوه های پیشگیری و درمان آنها و نیز مطالعه شرایط بیمارگونه و نابسامانی اجتماعی است. به عبارت دیگر، مطالعه خاستگاه اختلال ها، بی نظمی ها و نابسمانی های اجتماعی، آسیب شناسی اجتماعی است، چون اگر در جامعه ای هنجارها مراعات نشود، رفتارها آسیب می بیند، یعنی آسیب زمانی پدید می آید که از هنجارهای مقبول اجتماعی تخلفی صورت پذیرد. عدم پایبندی به هنجارهای اجتماعی موجب پیدایش آسیب اجتماعی است.

همواره و در هر مسئله اجتماعی، پیشگیری بسیار مفید و موثرتر و کم هزینه تر از درمان می باشد. اینک برای پیشگیری از ارتکاب عمل بزهکارانه توسط افراد، به ویژه نوجوانان یا جوانان برنامه دولت قرقیزستان ارائه می شود:

 هماهنگ کردن بخش های عمومی و خصوصی، که در زمینه پیش‌گیری از وقوع جرم فعالیت دارند؛ مانند نیروی انتظامی، آموزش و پرورش، بهزیستی، امور زندان ها، قوه قضائیه، شهرداری ها، شوراها، امور جوانان و... به منظور اجرای برنامه عملی پیش گیرانه و هماهنگی بیش تر.

آگاهی دادن به خانواده ها برای نظارت و کنترل بیشتر آنان بر فرزندان و گوشزد کردن میزان مجازات جرایم در صورت ارتکاب جرم توسط آنان.

اطلاع رسانی شفاف رسانه‌های جمعی برای تشویق جوانان درباره تسهیلات و فرصت‌هایی که جامعه برای آنان قرار داده است.

از آنجایی که، بیشترین آسیب های ارتکابی از سوی نوجوانان و یا جوانان می باشد،‌ راهکارهای ارائه شده نیز برای همین قشر ارائه می شود. علاوه بر اقدامات پیشگیرانه فوق، شناسایی راهکارهایی برای شناخت نوع مشکلات نوجوانان وجوانان امری لازم و ضروری است. مواردی چند در این زمینه مطرح است:

شناخت نیازهای روانی و کیفیت ارضای این نیازها در شادابی و نشاط فرد بسیار مؤثر است. ارضا نشدن این نیازها ویا ارضای ناقص‌آن، اثرات نامطلوب برجای گذاشته، زندگی رابه‌کام‌فرد تلخ کرده، وی را به انحراف می کشاند.

توجه به مشکلات جسمانی فرد، مشکلاتی همچون اختلال در گویایی، بینایی، شنوایی، جسمانی و عقب ماندگی ذهنی.

توجه به مشکلات آموزشی، مانند ناتوانی در یادگیری، ترک تحصیل، افت تحصیلی، بی توجهی به تکالیف درسی و تقلب در درس.

توجه به مشکلات عاطفی، روانی، همچون افسردگی، خیال بافی، بدبینی، خودکم بینی، خودبزرگ بینی، زود رنجی، خودنمایی، ترس، اضطراب، پرخاشگری، حسادت، کم حرفی و وسواس.

توجه به مشکلات اخلاقی، رفتاری همچون تماس تلفنی و نامه نگاری با جنس مخالف، معاشرت با جنس مخالف، شرکت در مجالس، خود ارضایی، چشم چرانی، فرار از منزل، غیبت از مدرسه، اقدام به خودکشی، سرقت، دروغگویی، اعتیاد، ولگردی و... .

خانواده‌ها نیز وظایفی در مقابل پیشگیری از جرم و بزهکاری فرزندان خود دارند که به برخی از آن‌ها اشاره می شود:

- دوستی با فرزند و حذف فاصله والدین با فرزندان به گونه ای که آنان به راحتی مشکلات و نیازهای خود را با والدین مطرح نمایند.

- ایجاد محیط و بستر مناسب و سازگاری در محیط خانه؛

- ایجاد بستر مناسب برای احساس امنیت، آرامش، صفا و صمیمیت و درک متقابل والدین و فرزندان؛

- توجه به نیازهای روحی و عاطفی اطفال و نوجوانان و ایجاد فضای مطلوب و آرام در خانواده؛

علاوه بر خانواده، سایر نهادها از جمله مجموعه حاکمیت، آموزش و پرورش، قوه قضائیه، بهزیستی و... نیز در این زمینه وظایفی دارند که به برخی از آن ها اشاره می شود:

- تقویت ارتباط میان والدین دانش آموزان با مربیان و عدم واگذاری مسئولیت تربیت فرزندان به مدرسه یا خانواده به تنهایی؛

- بها دادن به مسئله ترک تحصیل و یا اخراج دانش آموزان از مدرسه و ضرورت ارتباط با خانواده های آنان؛

- ضرورت آشنایی نیروهای نظامی و انتظامی با انحرافات اجتماعی و نحوه برخورد با آنان؛

- ایجاد مراکز آموزشی، ورزشی، تفریحی، مشاوره ای برای گذران اوقات فراغت نوجوانان و جوانان؛

- ایجاد تسهیلات لازم برای جوانان و نوجوانان از قبیل وام ازدواج، وام مسکن، وام اشتغال و غیره؛

در اینجا راهکارهای دیگری نیز وجود دارد که به اختصار بیان می شود:

- احترام گذاشتن به حقوق زنان در جامعه و خانه و مشارکت دادن آنان در مسائل اجتماعی؛

- برنامه ریزی جهت آموزش صحیح به وسیله رسانه های گروهی از جمله شبکه های تلویزیونی؛

- آموزش اصول و شیوه های تربیتی به والدین، به خصوص درباره ازدواج، بلوغ، طلاق، و آسیب‌های اجتماعی؛

- رسیدگی و نظارت به درس و محیط مدرسه جوانان با همکاری مدیران و معلمان؛

- آگاهی به نوجوانان و جوانان از عواقب ارتکاب بزهکاری از طریق رسانه های جمعی؛

در قرقیزستان راهکارهای متعددی در تمام زمینه های مذکور توسط نهادهای دولتی تهیه و اجرایی می گردد. غیر از اقدامات دولتی سازمان های غیر دولتی زیادی وجود دارند که هر کدام در زمینه های مختلف آسیب اجتماعی فعالیت می نمایند. از جمله آنها می توان موارد زیر را ذکر نمود:

-    AIESEC  سازمان بین المللی، غیر دولتی، غیر سیاسی است که کاملا توسط دانشجویان مدیریت می شود. اعضای این سازمان دانشجویان و فارغ التحصیلان دانشگاه های قرقیزستان هستند. در زمینه افزایش سواد دانشجویان، جذب آنان به شناخت مشکلات جهانی و غیره فعالیت می نماید.

- بنیاد خیریه آموزشی و توانبخشی "یوونتوس" اولین مرکز توانبخشی اجتماعی می باشد که مشکلات معلولان را حل و فصل می کند.

- بنیاد اجتماعی انسان لیلک  از حقوق کودکان، جوانان و زنان حمایت می کند.

- بنیاد اجتماعی "لوچ سالنسه"- حمایت از حقوق کودکان معلول و والدین آنان، ادغام چنین کودکان به جامعه و توانبخشی

- مرکز توسعه آلاتو سازمان آموزشی و اجتماعی است که در زمینه برگزاری سمینارها، پروژه های آموزشی و در اجرای برنامه های در زمینه آموزشی فعالیت می نماید.

- بنیاد اجتماعی " کودکان قرن ۲۱" کمک به طبقات کم درآمد جامعه

- بنیاد اجتماعی "جال باغوشتو"- تهیه و اجرای برنامه های اجتماعی، فرهنگی، اخلاقی، آموزشی و غیره و همچنین حمایت حقوقی، اجتماعی و غیره به جامعه جمهوری قرقیزستان

- مرکز " سزیم"- حمایت از حقوق زنان و کودکان از آزار و خشونت خانوادگی

علاوه بر مواردی که ذکر شد؛ سازمان های بین المللی همچون صلیب سرخ و هلال احمر، بنیاد آقاخان، بخش های سازمان ملل متحد و غیره سالانه کمک های به سزایی در زمینه آسیب های اجتماعی انجام می دهند.  

منابع:

https://kabar.kg/news/iatc-kabar-problemy-molodezhi-i-neobkhodimost-ikh-resheniia/

http://rus.gateway.kg/analiticheskie-materialy/biosfernaya-territoriya-ysyk-kyol-۱۹۹۸/۲-۲-socialnye-problemy/

https://kaktus.media/doc/۳۷۹۸۶۳_oni_sdelali_eto_kak_obedinenie_grajdan_pomogaet_reshit_problemy_v_regionah_kyrgyzstana.html

https://knews.kg/۲۰۱۷/۰۴/۲۷/bezrabotitsa-sereznaya-problema-kyrgyzstana/

http://www.donors.kg/ru/agentstva/۱۲-soros

http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ru-ru/۹۷۳۴۸

http://www.stanradar.com/news/full/۳۲۸۲۵-ujazvimost-i-ustojchivost-molodyh-ljudej-v-kyrgyzstane-k-radikalizatsii-i-ekstremizmu.html

https://www.unicef.org/kyrgyzstan/ru/%D۰%۹۴%D۰%B۵%D۱%۸۲%D۰%B۸-%D۰%BC%D۰%B۸%D۰%B۳%D۱%۸۰%D۰%B۰%D۰%BD%D۱%۸۲%D۰%BE%D۰%B۲